De Orde van het Gulden Vlies
De Orde van het Gulden Vlies is een ridderorde die Filips de Goede, hertog van Bourgondië, op 10 januari 1430 in Brugge stichtte. Sinds het begin van de 18de eeuw kent ze twee takken: de Oostenrijkse, een katholieke dynastieke orde, en de Spaanse, de hoogste onderscheiding van de Spaanse Kroon.
Filips stichtte de Orde ter gelegenheid van zijn huwelijk met Isabella van Portugal. Hij plaatste haar onder de bescherming van Sint-Andries, patroonheilige van Bourgondië, wiens feestdag op 30 november valt, en wijdde haar ook toe aan de Maagd Maria.
De schat en het archief van de Oostenrijkse tak worden vandaag bewaard in de Keizerlijke Schatkamer in Wenen.
Tijdlijn, 1430–2030
1430 Stichting in Brugge
Op 10 januari sticht Filips de Goede, hertog van Bourgondië, de Orde, ter gelegenheid van zijn huwelijk met Isabella van Portugal.
1431 Het eerste kapittel in Rijsel
De ridders komen voor het eerst bijeen in Rijsel, rond het feest van Sint-Andries. De Orde telt dan 24 ridders, naast de soeverein.
1433 Dertig ridders
Het aantal ridders wordt verhoogd tot dertig.
1473 De statuten en het wapenboek
Uit dit jaar dateert het verluchte handschrift van de statuten en het wapenboek dat nu in Den Haag berust.
1477 Van Bourgondië naar Habsburg
Karel de Stoute sterft. Maximiliaan van Habsburg, echtgenoot van Maria van Bourgondië, wordt soeverein van de Orde.
1491 Het kapittel in Mechelen
In de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen zijn negenentwintig wapenborden bewaard die voor dit kapittel werden gemaakt.
1516 Vijftig ridders
Karel V verhoogt het aantal ridders tot vijftig, naast de soeverein. Na hem staan de koningen van Spanje aan het hoofd van de Orde.
1700 Een betwiste opvolging
Karel II van Spanje sterft kinderloos. Filips V van Bourbon en aartshertog Karel van Oostenrijk eisen beiden het soevereinschap over de Orde op.
1701–1714 Twee takken
In de nasleep van de Spaanse Successieoorlog valt de Orde uiteen in een Spaanse en een Oostenrijkse tak.
1830 Het Koninkrijk België
België wordt onafhankelijk. Het boek voert de wortels ervan terug tot de eenwording van de Bourgondische gebieden.
1918 Na de monarchieën
Oostenrijk-Hongarije gaat ten onder. De Oostenrijkse tak blijft bestaan als orde van het Huis Habsburg.
Vandaag Twee tradities
In Spanje is de Orde de hoogste onderscheiding van de Kroon. In Oostenrijk is ze een katholieke dynastieke orde, waarvan de schat en het archief in Wenen worden bewaard.
2029 Het boek
Het geschiedenisboek en de speciale editie verschijnen eind 2029, in zes talen.
2030 Zeshonderd jaar
Het zesde eeuwfeest van de Orde, in het jaar waarin België tweehonderd jaar bestaat.
Het vlies en het vuurijzer
Het vlies verwijst naar het Gulden Vlies dat Jason veroverde; Jason was het eerste voorbeeld van de Orde. Later kreeg het vlies ook een christelijke betekenis, via het vlies van Gideon uit het boek Richteren.
De keten bestaat uit vuurijzers en vuurstenen, waaraan het vlies hangt. Het vuurijzer, of briquet, is het staal dat vonken uit de vuursteen slaat. Bij het vuurijzer hoort de wapenspreuk “Ante ferit quam flamma micet”.
De ridderketen in de Keizerlijke Schatkamer in Wenen telt dertig vuurijzers, één voor elke ridder, en nog twee voor de soeverein.
Wapenspreuken
- Autre n’auray
- De persoonlijke wapenspreuk van Filips de Goede, ook geschreven als “Aultre n’aray”: “Ik zal geen andere hebben”.
- Ante ferit quam flamma micet
- De wapenspreuk van vuurijzer en vuursteen: “Het slaat voordat de vlam oplicht”.
Vragen
Wanneer en waar werd de Orde van het Gulden Vlies gesticht?
De Orde werd op 10 januari 1430 in Brugge gesticht, ter gelegenheid van het huwelijk van Filips de Goede, hertog van Bourgondië, met Isabella van Portugal. Sommige bronnen noemen 10 januari 1429: zij volgen de oude Bourgondische kalender, waarin het nieuwe jaar met Pasen begon. Het eerste kapittel van de Orde kwam in 1431 in Rijsel bijeen.
Wie stichtte de Orde van het Gulden Vlies?
Filips de Goede, hertog van Bourgondië, stichtte de Orde in 1430. Hij plaatste haar onder de bescherming van Sint-Andries, patroonheilige van Bourgondië, en wijdde haar ook toe aan de Maagd Maria. De keten diende hem als diplomatiek instrument: ze verbond de hoge adel van zijn gebieden aan de Bourgondische staat die hij uitbouwde.
Waarom heet de Orde het Gulden Vlies?
De naam verwijst naar het Gulden Vlies uit de Griekse mythologie, dat Jason en de Argonauten veroverden. Jason gold als het eerste voorbeeld van de Orde. Later gaf de Orde het vlies ook een christelijke betekenis, via het vlies van Gideon uit het boek Richteren, een teken van Gods gunst. Het gouden vlies hangt aan de keten van elke ridder.
Hoe ziet de keten van het Gulden Vlies eruit?
De keten is een gouden ketting van vuurijzers en vuurstenen, waaraan een gouden vlies hangt. Het vuurijzer slaat vonken uit de vuursteen, een embleem met de wapenspreuk “Ante ferit quam flamma micet”, “het slaat voordat de vlam oplicht”. Een ridderketen in de Keizerlijke Schatkamer in Wenen telt dertig vuurijzers, één voor elke ridder, en twee voor de soeverein.
Hoeveel ridders telde de Orde bij haar stichting?
Bij haar stichting telde de Orde 24 ridders naast de soeverein, al rekenen sommige historici met de soeverein en 23 ridders. In 1433 werd het aantal verhoogd tot 30. In 1516 bracht Karel V het op 50 ridders, naast de soeverein. Die aantallen liggen vast in de statuten, die voor het eerst in 1431 in Rijsel werden uitgevaardigd.
Waarom heeft de Orde twee takken?
Karel II van Spanje stierf in 1700 kinderloos. Twee kandidaten betwistten zijn erfenis, en daarmee het soevereinschap over de Orde: Filips V van Bourbon en aartshertog Karel van Oostenrijk, de latere keizer Karel VI. Als gevolg van de Spaanse Successieoorlog (1701–1714) viel de Orde uiteen in een Spaanse en een Oostenrijkse tak. Beide bestaan nog steeds.
Wie staat vandaag aan het hoofd van de twee takken van de Orde?
De soeverein van de Oostenrijkse tak is het hoofd van het Huis Habsburg. Het is een katholieke dynastieke orde, waarvan de schat en het archief in de Keizerlijke Schatkamer in Wenen worden bewaard. De Spaanse tak staat onder leiding van de koning van Spanje. Ze is de hoogste onderscheiding van de Spaanse Kroon en wordt toegekend als verdienstorde.
Wat is het zeshonderdjarig jubileum van het Gulden Vlies?
In 2030 is het zeshonderd jaar geleden dat Filips de Goede in januari 1430 in Brugge de Orde stichtte. In datzelfde jaar bestaat het Koninkrijk België tweehonderd jaar. Ter gelegenheid van het jubileum wordt een geschiedenisboek voorbereid, “De Orde van het Gulden Vlies. Zes eeuwen Europese geschiedenis (1430–2030)”.
Wanneer verschijnt het boek over de Orde van het Gulden Vlies?
Het boek is in voorbereiding en verschijnt eind 2029, in aanloop naar het zesde eeuwfeest in 2030. Het staat onder redactie van René Vermeir (Universiteit Gent) en Sonja Dünnebeil (Oostenrijkse Academie van Wetenschappen, Wenen) en zal ongeveer 400 pagina’s tellen, met 15 essays van een twintigtal historici en ongeveer 400 illustraties. Tegelijk verschijnt een speciale editie.
In welke talen verschijnt het boek?
Het boek verschijnt gelijktijdig in zes talen: Duits, Engels, Spaans, Frans, Nederlands en Hongaars. Ook de speciale editie, die er een facsimile aan toevoegt van het handschrift uit 1473 met de statuten en het wapenboek van de Orde, zal in zes taaledities verschijnen. Beide zijn gepland voor eind 2029.
